Alles voor je toetsweek: geschiedenis, aardrijkskunde en Frans. Scroll door de vakken.
6.1 Woonplaats en werkplaats: Rond 1000 maakten boeren meer landbouwgrond (moerassen drooglegen, bossen kappen, betere ploeg) → meer voedsel → bevolking verdubbelde (1000–1300). Overschotten → markten → handel/nijverheid → steden (verstedelijking, snelst in Noord-Italië, Vlaanderen, Holland). Tol = belasting om wegen/rivieren/bruggen te gebruiken. 14e eeuw: pest (1347–1352, 1 op 3 dood). Hoge middeleeuwen = 1000–eind 13e eeuw; late = 2 eeuwen daarna.
6.2 Zelfstandige burgers: De Nederlanden hoorden bij het Duitse rijk. De koning benoemde leenmannen: Holland=graaf, Brabant=hertog, Noordoost-NL=bisschop van Utrecht. Landsheren werden zelfstandiger (recht spreken, tol heffen, eigen leger). Floris V breidde Holland uit en werd in 1296 door edelen gedood.
6.3 De machtige kerk: Godsdienst was heel belangrijk → kerk had veel macht/geld. Romaans (1000–1200: dikke muren, kleine ronde-boog-ramen) vs gotisch (1200–1500: hoog, steunbogen buiten, spitse bogen, glas in lood). Kathedraal = bisschopskerk. Wie niet kon lezen leerde via schilderingen. Gasthuis = verblijf uit naastenliefde (pelgrims, zieken, bejaarden).
6.5 Conflict en handel: 1095 riep de paus in Clermont op tot een kruistocht om Jeruzalem (Heilige Land) te heroveren; wie sterft krijgt volledige aflaat. Jeruzalem = heilig voor christenen, joden én moslims. 1099 veroverd (bloedbad) → 4 kruisvaardersstaten. 1187 heroverde sultan Saladin Jeruzalem; 1291 laatste kruisvaarders weg. Reconquista = christenen heroveren Spanje/Portugal op de Moren, voltooid 1492.
📅 Jaartallen: 1095 oproep kruistocht · 1099 Jeruzalem veroverd · 1296 moord Floris V · 1492 reconquista voltooid.
3.1 Klimaten wereldwijd: Weer = van dag tot dag; klimaat = gemiddeld weer over lange tijd. Geografische breedte = afstand tot evenaar; dichter bij evenaar = warmer. Lage breedte (verschil = neerslag): tropisch regenwoud, savanne, steppe, woestijn. Gematigd/hoog (met seizoenen): zeeklimaat (NL), landklimaat, toendra, pool, hooggebergte. Groeiseizoen = warm genoeg voor plantengroei.
3.2 Temperatuurverschillen: Atmosfeer (dampkring) maakt leven mogelijk. Zon verwarmt INDIRECT (eerst aardoppervlak). Hoge zonnestand = klein oppervlak sterk verwarmd = warmer; lage zon (ochtend/avond) = koeler. Bolvorm → evenaar warmst. Zee dempt temp (kust kleinere verschillen). Temp daalt ~6°C per km hoogte.
3.3 De aardas: Aarde draait in 24u om as (dag/nacht) en 365 dagen om de zon (jaar). Aardas staat SCHEEF → seizoenen. Mrt–sep noordelijk halfrond naar de zon (lente/zomer); sep–mrt zuidelijk. NL ~52°NB. Poolcirkel = 66,5°. Pooldag = 's zomers altijd licht boven poolcirkel; poolnacht = zon komt niet op.
3.4 De waterkringloop: Aangedreven door de ZON. Korte kringloop: verdampt uit zee → terug in zee. Lange: damp waait naar land → neerslag. Water = gas/vloeistof/vast. 3 soorten regen: stijgingsregen (warme lucht stijgt), stuwingsregen (tegen bergen; loefzijde nat, lijzijde droog), frontale regen (warme + koude lucht botsen).
Werkwoorden: de meeste eindigen op -er en vervoegen hetzelfde (je parle, tu parles, il parle). Belangrijke onregelmatige die overal terugkomen: être (zijn), avoir (hebben), prendre (nemen), aller (gaan), faire (doen/maken). De complete 144-werkwoordenlijst staat op je flashcards (tab Frans → ⭐ Werkwoorden U6).
Grammatica: delend lidwoord = du (m), de la (v), de l\' (klinker), des (mv). Bijvoeglijk naamwoord past zich aan (grand/grande/grands) en staat meestal achter het zelfstandig naamwoord. Getallen 0–100 kennen.
Tip: oefen met de flashcards (knop Flashcards → tab Frans) en zeg tegen Appel \'overhoor me op Frans\'.