📖 Geschiedenis H6 — Hoge en late middeleeuwen
De tijd van steden en staten (1000–1500). Dit moet je leren: 6.1, 6.2, 6.3 en 6.5.
6.1 Woonplaats en werkplaats
Rond 1000 werd de landbouw beter (drooglegging, betere ploeg) → meer voedsel → bevolking verdubbelt (1000–1300). Overschotten → handel + ambacht → steden (verstedelijking). 14e eeuw: de pest, een derde sterft. Geldwisselaars → banken; een wisselbrief = veilig betalen zonder contant geld. Een gilde = beroepsvereniging (prijzen, kwaliteit, opleiding: leerling → gezel → meester). De Hanze = handelsverbond Noord-Europa. Knooppunten: Brugge, later Antwerpen.
6.2 Zelfstandige burgers
Steden werden zelfstandiger. Stadsrechten = privileges tegen betaling (eigen bestuur, eigen rechtspraak, stadsmuren). Horige in de stad → vrij. Bestuur: schepenen (wetten + recht), baljuw/schout (namens de landsheer), later burgemeesters + vroedschap. De derde stand werd diverser; arm → rijk kon. Steden kregen politieke macht door hun geld.
6.3 De machtige kerk
Geloof speelde een grote rol. Romaans (1000–1200: ronde bogen, dikke muren) vs gotisch (1200–1500: hoog, spitse bogen, glas-in-lood). Leven na de dood telde zwaar: vagevuur/hel. Aflaat = kwijtschelding straf; bedevaart = reis naar heilige plek; relikwieën = resten van heiligen. Ketter = afwijkend geloof; inquisitie (1232). Heksenvervolging (±1330–18e eeuw). Joden buitengesloten + pogroms (1349, o.a. Utrecht, Kampen, Deventer, Zwolle). Jeroen Bosch schilderde hemel en hel.
6.5 Conflict en handel (begrippen)
Heilige Land = Jeruzalem e.o.; kruistocht = gewapende tocht van christenen om land op moslims te veroveren; kruisvaarder; reconquista = christenen heroveren Spanje/Portugal; 'Moor' = moslim in Zuid-Europa; sultan = islamitische vorst.
📅 Jaartallen
1000 landbouw groeit · 1099 Jeruzalem veroverd · 1122 Utrecht stadsrechten · 1296 moord Floris V · 1324 Mansa Moussa bedevaart Mekka · 1337–1453 Honderdjarige Oorlog · 1349 pogroms · 1477–1482 Maria van Bourgondië.
📑 Begrippen (uit je hoofd kennen)
6.1: bank · gilde · Hanze · internationaal · tol · verstedelijking
6.2: burgemeester · burgerij · inspraak · landsheer · Nederlanden · schepen · stadsrecht · vroedschap
6.3: aflaat · antisemitisme · bedevaart · hel · inquisitie · kathedraal · ketter · pogrom · reliek
6.5: Heilige Land · kruistocht · kruisvaarder · Moor · reconquista · sultan
📷 De begrippen-pagina uit je boek
